Evacuees Sloten 1945

In de Balkster Courant van 5 mei 2011 werd een verhaal gepubliceerd met als titel: "Uitgehongerde Hans Verbrugge sterkte aan in Sloten".  Dit verhaal leent zich uitstekend voor een sfeerverslag van de bovenstaande groep van zeer jonge P.T.T.-evacuees die in een vreemde omgeving terecht was gekomen.

In november 1944 kwam de uitgehongerde, 11-jarige, Hans Verbrugge uit Amsterdam na een lange reis over het IJsselmeer aan bij het gezin van hoofdmeester Arend Kolhoff en Wilhelmina Johanna Kolhoff–Riemersma in Sloten. Hans was één van de 3000 kinderen die met een kindertransport van de Posterijen naar Friesland kwam.

"Ik was nog maar een klein meisje, maar ik weet nog wel dat ik dat jongetje erg griezelig vond. Ik durfde hem bijna niet eens een hand te geven, zo mager was hij. Hij mocht eerst maar een beetje voedsel omdat zijn lichaam dat niet gewend was en door veel achtereen te eten, zou de maag pijnlijk in opstand komen. Hans leefde in korte tijd weer helemaal op”, herinnert Alie Feenstra – Kolhoff uit Burgum zich. Noch steeds heeft zij contact met Hans die in Kumla in Zweden woont. Pas nog kreeg ze een brief van hem met daarin zijn verhaal van de evacuatie uit Holland naar Friesland.

“Ik wilde mijn verhaal graag nog eens kwijt” vertelt de inmiddels 72-jarige Verbrugge. “Ik heb door de hongerwinter hele goede herinneringen aan Sloten. Als ik in Nederland ben dan kom ik er graag”. De laatste maanden voor zijn reis in 1944 naar Friesland waren erg zwaar. “Ik weet nog dat ik op de kade in Amsterdam de hele nacht op een transport van appels had gewacht. Iedereen was vol verwachting. Ik ben daar helemaal verkleumd en toen de boot eenmaal aankwam, konden we geen appel bemachtigen. De moffen pikten alles in. Het wachten was voor niets geweest”. Tot overmaat van ramp hield de schooljongen bijna bevroren voeten over van het lange wachten. Ik moest van mijn moeder ochtendurine op de voeten smeren. Dat was een kwakzalversmiddeltje. Twee weken ging ik zo met natte kousen naar school. Vreselijk natuurlijk maar het was wel een probaat middel”.

De evacuatie van kinderen naar Friesland was een uitkomst voor Hans Verbrugge, al was het een bange en onzekere reis naar een onbekende omgeving. Hij schrijft: “Wij werden in de houthaven Amsterdam-West ondergebracht in vijf vrachtschepen door de posterijen van Amsterdam. Amsterdam zou in de hongerwinter 1944-1945 doodgehongerd worden. Wij bleven nog een nacht liggen omdat de toestand erg onzeker was. De volgende dag voeren wij over het IJ naar de Oranje sluizen. Daar afgemeerd, lagen wij naast een Duitse kruiser. Op hetzelfde moment begonnen de bommen te vallen op de petroleumhaven in Amsterdam Noord, ongeveer anderhalve kilometer bij ons vandaan. Veel kinderen zaten te beven en te schudden, sommigen met een deken over hun hoofd”, begint Verbrugge zijn verhaal.

“Ik dacht bij mezelf: Als ik er aan moet gaan, wil ik in ieder geval in de buitenlucht zijn en niet in het wrak van een schip. Ik ging de houten lader op en stak mijn hoofd uit het luik. De oliecisternen (olievaten) stonden in brand met als gevolg een gitzwarte rook. Op hetzelfde ogenblik kwam er een Spitfire in duikvlucht recht op ons konvooi af en scheerde 10 meter boven mijn hoofd. Ik keek de piloot recht in zijn ogen. De bemanning van de Duitse kruiser had hem op de korrel met hun zware 4 stel mitrailleurs maar gaven geen vuur. De Spitfire gaf ook geen vuur en liet ook geen bommen vallen. Op de luiken van de schepen stond “Kindertransport” met grote in witte kalk geschreven letters. Dit was duidelijk een gentlemens agreement. De piloot was helemaal in leder gekleed en had een beschermbril op.

Na de gelukkige afloop van de bomaanval voeren wij het IJsselmeer op. De opdracht aan de kapitein was niet verder dan 2 kilometer van de kust te varen. Daarom duurde de reis 3 dagen. Gedurende de reis kregen we één warme aardappel. De ijsschotsen schuurden langs het schip, dus je kon je bijna niet verstaanbaar maken. Af en toe keek ik door het luik naar buiten. De vliegtuigwrakken lagen op het ijs. De derde avond vroor het hele konvooi vast. Nachts om 12 uur kwam er een ijsbreker en daar moesten wij op overstappen. Na een uur varen, zittend tegen de schoorstenen aan, werden wij aan land gebracht bij een school. Daar stond de kachel roodgloeiend en kregen wij boterhammen, midden in de nacht. Na op een paar stoelen te hebben geslapen, werden wij ‘s morgens afgehaald met een vrachtauto en kwamen wij ‘s middags in Sint Nicolaasga aan. Alleen de weg was begaanbaar, de weilanden stonden allemaal onder water. Daar in de kerk kregen wij onze eerste warme maaltijd. Daarna gingen wij met paard en wagen verschillende kanten op. Zelf kwam ik toen aan in Sloten, in de protestantse kerk. Daar stonden mijn pleegouders te wachten met hun vier kinderen Gerard, Jelte, Alie en Jan Krijn. De volgende morgen begon droevig. Verderop in het lang stond een boerderij in brand. De vader en de zoons waren doodgeschoten door de Duitsers en de boerderij was in brand gestoken omdat zij bij de ondergrondse waren. Mijnheer Kolhoff was ‘bovenmeester’ van de “School met den Bijbel” maar de school was dicht omdat er geen kolen waren om het gebouw te verwarmen. Op de zolder van de school was een geheime schuilplaats voor de oudste zoon van de familie. Met mijn vriendje Gerard ging ik iedere dag met de melkrijders meerijden heen en terug en lekker karnemelk drinken bij de zuivelfabriek. Onze buurman, boer Breimer, moest met de Duitsers mee met twee paarden en wagens met kaas. Hij kwam nachts weer terug met alleen zijn paarden. De wagens stonden in Lemmer op de kade. Vaak was ik ook bij de wagenmaker. Daar mocht ik aan de blaasbalg trekken om het vuur aan te wakkeren. In Sloten kreeg ik iedere dag eten uit de gaarkeuken. Het was iedere dag koolraap met aardappelen en op woensdag was er aardappelpuree. Ik weet nog dat de draderige schillen iedere dag voor Max waren, de hond van de familie Kolhoff”.

Hans bleef tot na oorlog bij de familie Kolhoff, waar ook zijn moeder nog enige tijd verbleef. Zijn moeder, Staverse van geboorte, zat de laatste tijd van de oorlog in Workum.

De burgemeester van Sloten stelde op 25 maart 1945 onderstaande lijst samen van in de Stad Sloten geëvacueerde personen.

Naam en voorletters
van Baaren, M.B.J
van Baaren - Kraan, H.G
van Baaren, M.B.J
van Baaren, H.G
van Baaren, A.
Basten, H.
Eggenhuis, J.B
Eggenhuis-Derksen, M.J
Eggenhuis, W.
Eggenhuis, J.C.
Eggenhuis, P.G
Meester, E.
Meester, E.
van Oostveen, L.C
van Oostveen - Vredenburg, S.
Otten-Deegen, M.W
Otten, B.H.W
Otten, H.A
Otten, A.W.Th
Otten, G.Th
Peelen, F.E.
Peelen - Ebben, H
Peelen, M.H.F
Peelen, F.J.F
Scholten, C.J
Scholten - Lentjes, M.G
Scholten, G.J
Scholten, J.G
Slijkhuis, J.
Slijkhuis - Beumkes, G.
Slijkhuis, J.H.W
Slijkhuijs, C.J.W
Slijkhuijs, C
Slijkhuis, H.J
Slijkhuis, G.
Stellaard, G.
Stellaard - P.van Nijenhof, B.A
Stellaard, C.L.
Stellaard, B.A.
van der Wal, A.J
van der Wal - Plat, L
van der Wal, J.C.P
van der Wal, R.A
Wessels, J.A.
Wessels-Derks, A.G.
Wessels, G.J.A
Wessels, J.H
Wessels, B.J
Wessels, J.M
Willemsen, H.
Willemsen-Wedel, A.

Naam kwartiergever
H. de Jong
idem
idem
idem
idem
Mej. J. Visser
C. Groenhof
idem
E. van Tromp Boomsma
J. Poepjes
J. Bakker
W. Roelevink
idem
F.J. Boersma
idem
A. Breimer
A. Kolhoff
Wed. A.M.A. Klarenberg
P. Steenbeek
A. Breimer
G. Bakker
idem
idem
idem
Wed. P. de Vlugt
idem
idem
idem
J. van Tromp-Boomsma
idem
S. Bouwsma
J. Nijholt
Thans nog in ziekenhuis te
Wed. T. Hofman
D. Leentjes
G. van der Hei
idem
Th. Jongsma
B. van der Wielen
E. Haagsma
idem
J.D. Koster
E. Haagsma
S. Boersma
idem
J.C. van der Boom
idem
J. de Lange
idem
F. Deinum
idem

Adres kwartiergevers
Lindegracht 16
idem
idem
idem
idem
Bolwerk ZZ 79
Heerenwal 68
idem
Koestraat 20
Veermanskaai 86
Heerenwal 52
Achterom 97
idem
Lindegracht 17
idem
Wijckelerweg 180
Wijckelerweg 182
Bolwerk ZZ 81
Voorstreek 116
Wijckelerweg 180
Wijckelerweg 185
idem
idem
idem
Achterom 168
idem
idem
idem
Koestraat
idem
Dubbelstraat 194
Dubbelstraat 196
Heerenveen
Dubbelstraat 216
Bolwerk NZ 208
Bolwerk NZ 76
idem
Breedstraat 145
Dubbelstraat 202
Koestraat 26
idem
Voorstreek 113
Koestraat 26
Wijckelerweg 192
idem
Wijckelerweg 182A
idem
Wijckelerweg 190
idem
Koestraat 46
idem

Opgave van de burgemeester in de gemeente Sloten op 11 juni 1945 van de in de gemeente verblijvende geëvacueerde kinderen.

Geplaatst door het I.K.B.:

Naam kind
Boelhouwer, C.Th.
Becker, Rutger
van Geest, Johannes
van Goch, A.F.
de Greef, Piet
v.d. Holst, Mar.W.
Kemper, Bartholomeus
Kolenbrander, Antonius 
Kroes, Richard
Mattens, Leonardus
Pu..an, Henricus
Sloots, Henricus C.J.
van Velzen, Frans
de Waal, Leonardus 
van Wetering, Joh.P.
v.d. Blik, Willem

Geb. datum
15-6-1931
20-10-1930
2-6-1936
26-2-1931
17-8-1929
10-3-1932
28-2-1931
3-5-1930
6-9-1930
30-7-1934
13-5-1939
13-4-2029
8-2-1930
30-8-2029
27-1-1932
27-7-1931

Adres ouders
Den Haag, Drebbelstr.314
Den Haag, Stevinstraat 146 II
Den Haag, Regentesselaan 14
Voorburg, Rusthoflaan 17
Den Haag, van Duyssestraat 5
Den Haag, Pletterijstraat 23
Den Haag, Brandtstraat 136
Den Haag, J. de Weerstraat 45
Den Haag, Valkenboschkd 684
Den Haag, Zuiderparklaan 224
Den Haag, Adelheidstraat 121
Rijswijk, Jul.v.Stolberglaan 64
Den Haag, Multatulistraat 40
Rijswijk, Kerklaan 157
Den Haag, van Vlotenstraat 7
Den Haag, Spijkermakerstr 164

Pleegouders
D.Delfsma, Voorstreek 103
A. Smit, Voorstreek 111
J. de Vries, Haverkamp 2
Wed.J.Nijdam, Bolwerk ZZ 82
K. Tromp, Baanweg 159
J. de Lange, Bakkerstraat 146
J. de Jong, Voorstreek 104
J. van Dijk, Breedstraat 142
idem
B. Haarsma, Haverkamp 5
IJ. van der Sluis, Bolwerk 176
Wed. Visser, Lindegracht 11
L. v. d. Bie, Wijckelerweg 178
J. Folmer, Lindegracht 10
Tolsma, Tjerkgaast
K.A. Oskam, Heerenwal 58

Geplaatst door de PTT uit Amsterdam:

Naam kind
Andringa, H.
Boom, G.M.
v.d.Berg, G.A.
v.d.Brander, J.W.G.
Buree, J.P.A.
Damsma, H.
Faber, W.
Ficke, R.
Frank, E.A.
Frank, G.E.
Gordon, J.
Gordon, R.
Gordon, A.N.
Godjé, H.
Godjé,Th.
Lafour, A.S.M.
Lafour,R.Th.
Lafour, L.M.
Molman, A.M.M.
Molman, J.
Netten, F.
Pekelharing, D.A.
Sas, J.G.
Schols, J.L.
Schols, W.
Verbrugge, H.R.
van der Wal, G.

Geb. datum
18-7-1931
1-6-1931
6-10-1931
21-2-1934
8-4-1937
22-4-1939
28-11-1937
13-12-1930
17-9-1933
30-10-1931
22-3-1933
15-11-1935
19-1-1931
27-1-1934
27-1-1934
2-12-1935
30-1-1932
2-10-1937
1-1-1936
23-5-1933
6-2-1935
6-9-1938
6-2-1930
18-11-1930
1-4-1935
18-5-1933
14-2-1935

Adres in Amsterdam
Tugelaweg 63 III
Tugelaweg 17 III
Tirodestraat 28 II
Halmaheirastraat 27 I
Overtoom 403 III
IJsselstraat
Ruysdaelkade 259
P. Barststraat 28 III
Amstelveenscheweg 93
idem
Palembangstraat 56 II
idem
Sumatrastraat 193 II
Texelweg 52
Idem
Hudsonstraat 60 II
idem
idem
N.Oosterbeekstraat 5 II
idem
Waddendijk
Saenredamstraat 37 I
Lanseloetstraat 36 III
C. Trooststraat 27 I
idem
3e Oosterparkstr 252
Semarangstraat 4 I

Pleegouders
H.B. de Jong, Koestraat 24
Wed.A.Ewoldt-Poort, Heerenwal 54
.
P. Poepjes, Heerenwal 60
E. v.Tromp Boomsma, Koestraat 20
H. Wijngaarden, Dubbelstraat 122
J.D. Koster, Voorstreek 113
J. Zuiderhof, Dubbelstraat 133
P. Poepjes, Heerenwal 60
J. Zuiderhof, Dubbelstraat 133
St. Koopmans, Heerenwal 59
idem
W. de Vreeze, Baanweg 148
M. Boelsma, Heerenwal 66
idem
de Kroon, Heerenwal 61
Wed.A.Ewoldt-Poort,Heerenwal 54
J. Bakker, Heerenwal 52
IJ.v.d.Goot, Heerenwal 70
Wed.N.Schilstra-Tromp, Heerenwal 71
J. Verbeek, Dubbelstraat 121
R. van Dijk, Koestraat 18
H.Risselada, Dubbelstraat 219
K.A. Oskam, Heerenwal 58
idem
A. Kolhoff, Wijckelerweg 182
G. Wiarda, Heerenwal 64

Van laatstgenoemde G. van der Wal weet Lub Wiarda in 2017 te vertellen dat hij Eddy van der Wal werd genoemd. Bij aankomst in november 1944 had Eddy een razende honger want er was niets te eten geweest. Eddy is pastoor geworden. De familie Wiarda heeft in 1948 de familie opgezocht in Amsterdam.