Crash bij Tacozijl – Lancaster DV300 (SR-W)

16 december 1943

Noordelijk van Tacozijl schiet Schnaufler voor de tweede keer raak. Om 18.12 uur verwoest hij boven de Banco Polder ten noorden van de Langesloot (Kikkertpolder) een Engelse Lancaster DV300 SR-W (for Willie) van het Nr. 101 squadron.

De Lancaster was een zogenaamde ABC-machine die drie extra radiozenders aan boord had. Dit ABS-systeem, ook bekend onder de naam “Airborne Cigar”, had veel succes. Die zenders werden door een extra bemanningslid bediend. Deze gaf in de Duitse taal onjuiste orders door aan de Duitse nachtjagers. Dus waren de zenders van de Lancaster op de frequenties afgestemd van het nachtjager-radio- verkeer. Het sprak vanzelf dat dit veel verwarring voor de Duitse nachtjagers gaf.

Het 101 squadron werkte alleen met dit ABC-systemen. De vliegmachines onderscheiden zich door een paar extra antennemasten. Het had een gewone bomlading en vloog mee in de stroom bommenwerpers.

De Lancaster was om 16.25 uur opgestegen vanuit Ludford Magna voor een aanval op Berlijn. Dichtbij de grond ontploft het toestel en de wrakstukken komen neer bij het transformatorstation. Er werd ter plekke een nog ongebruikte en een gedeeltelijke verbrande parachute gevonden.

De bemanning

De bemanning bestond uit acht personen, allemaal verongelukt. Drie hiervan zijn nooit teruggevonden. Dat waren Flying Oficier L.E. Thompson en de sergeants D.B. Harvey en J. Ireland. De overige vijf slachtoffers zijn op de gemeentelijke begraafplaats van Lemmer begraven.

Die slachtoffers waren:

Ronald Ernest (Ronnie) MacFarlane
Ronald Ernest (Ronnie) MacFarlane

sergeant John Edward Clarke, boordwerktuigkundige

sergeant Leonard Dinsdale Wilson, navigator

sergeant Frederick Ronald Westall, bommenrichter

sergeant Eric Ronald Edward Jordan, boordschutter

Flying officer L.E. Thomson, missing in action

sergeant D.B. Harvey, missing in action

sergeant J. Ireland, missing in action

Ronald Ernest (Ronnie) MacFarlane was geboren op 28 december 1921 in Chilliwack, een stadje ten oosten van Vancouver (Brits Columbia). Hij was ongetrouwd en een zoon van fruitkweker John MacFarlane en Phoebe MacFarlane-Robb. Hij behoorde bij de Presbyteriaanse Kerk.

Op 20 september 1941 krijgt hij zijn Flying Badge (Wings) en wordt op dezelfde datum bevorderd tot tijdelijk sergeant. Dan volgt op 20 maart 1942 zijn benoeming tot tijdelijk Flight Sergeant en 1 december 1943 volgde zijn benoeming tot Flight Lieutenant. Intussen was hij op 12 februari 1943 onderscheiden met het Distinguished Flying Cross, een onderscheiding die niet zomaar werd gegeven. In de toelichting staat dat hij als vliegtuiggezagvoerder door meesterlijk vliegmanschap in januari 1943 tweemaal een “heftige succesvolle ontwijkende manoevre” had gedaan om Duitse vliegtuigen, zoeklichten en luchtafweergeschut te ontwijken.

Begraven in vak C, rij 8, nummer 230. Op zijn grafsteen staat:

Until the day break
and the shadows flee away.

Sergeant en boordwerktuigkundige John Edward Clarke, 21 jaar, uit Dageham in Engeland. Zijn ouders waren Henry Edward Clarke en Grace Alice Clarke.

Hij werd begraven in vak C, rij 8, nummer 230. Op de steen staat:

Duty calls, duty done.
Alone we are nothing,
Together we are one.
Mum, dad and all

Sergeant en navigator Leonard Dinsdale Wilson, 20 jaar, uit Hessle in Engeland. Zijn ouders waren George Dinsdale Wilson en Florence Marion Irene Wilson-Brown.

De begrafenis had plaats in vak C, rij 8, grafruimte 228.

Sergeant en bommenrichter Frederick Ronald Westall, 21 jaar uit Peckham, Londen. Zijn ouders waren Fred G. Westall en Mrs. B.M. Westall.

Hij werd begraven in vak C, rij 8, graf 221. Op de grafsteen staat:

Guide me,
O Thou Great Jehova!

Sergeant en boordschutter Eric Ronald Edward Jordan, 21 jaar, uit Reading, Berkshire. De ouders waren Rodney Charles Jordan en Mrs. Caroline Anne Jordan.

Hij is begraven in vak C, rij 8, grafruimte 231. Op de steen staat:

To live in the hearts
Of those he loved
Is not to die

Het onderzoek

Wachtmeester Jouke Hoekstra stelde ter plekke een onderzoek in. Wrakstukken van het vliegtuig lagen gedeeltelijk in de gemeente Gaasterland en de gemeente Lemsterland. In het Lemsterlandse gedeelte lagen de brokstukken achter de boerderijen van veehouders Boersma en Leffertstra.

Hoekstra rapporteerde dat hij een stoffelijk overschot gevonden had op een perceel weiland dat noordoostelijk lag van de weg Sondel – Lemmer. Noordelijk van deze woning lag ook een dodelijk slachtoffer. Tien tot 15 bommen lagen op de dijk en in de landerijen te branden.

Een bom viel in de nabijheid van landbouwer J. Hartstra in Tacozijl. Een groot gedeelte van de lading brandbommen was op de schuur en woning van veehouder Durk Scholten neergekomen aan de Schommel bij Tacozijl. De bewoners, het vee en een groot gedeelte van het meubilair kon gered worden.

Op het erf van Wiebe Arends Lootsma waren ook enkele brandbommen gevallen. Eén brandbom was tegen de voorgevel van de boerderij gevallen Door de hitte van de brandbom was een ruit in de voorgevel van de boerderij vernield. Veehouder Lootsma had erger voorkomen door de brandbom met zand te blussen.

Politiechef Hoving constateerde dat de gehele boerderij van Scholten was afgebrand. Bij Jan Hartstra op Tacozijl werden 4 koeien, 1 hokkeling en 1 geit ondergebracht. Bij boer Wiebe Arends Lootsma op Tacozijl werd 1 hokkeling, 1 kalf en 1 paard (kedde) ondergebracht.

Veehouder Scholte, zijn echtgenote en een dochter kregen tot 20 april 1944 gratis onderdak bij de familie Lootsma. Als tegenprestatie heeft de dochter van Scholte zo lang bij de familie Lootsma gewerkt.

De niet-verzekerde woning van Scholten was eigendom van Klaas Lammers uit Lemmer. De inboedel was wel verzekerd tegen molest bij de onderlinge verzekeringsmaatschappij in Den Haag. De schade aan de volledig afgebrande boerderij was f. 5.000,00 (€ 2.200,00).

De klap van de explosie was zo heftig geweest dat er acht kilometer verderop ruiten kapotgingen. Bij de school in het centrum van Wijckel ratelden 25 pannen van het dak. Door de luchtdruk werd er zelfs een groot etalageruit ingedrukt van de slagerij van de firma S. Sonsma in Balk.

De schade was:

  • 1 winkelruit
  • 1 geslepen etalageruit
  • 1 geslepen etalageruitplaat
  • 6 etalageschappen
  • 1 kamerruit
  • 1 noodvertimmering en de binnenverduisteringsgordijn.

Uit het proces-verbaal van politiechef Hoving bleek dat er op een afstand van drie meter van de boerderij van Lootsma op Tacozijl een kleine bom was neergekomen. Op advies van Duitse militairen moest Lootsma over de bomplek een laag mest moeten leggen.

Twee andere bommen lagen er op een afstand van 10 tot 20 meter van Lootsma’s boerderij. Daarvan was niets anders te zien dan twee gaten van ongeveer 20 centimeter doorsnede. Ook landbouwer Hartstra had het Duitse advies opgevolgd om een laag mest aan te brengen over het bomgat bij zijn boerderij. Hoving dacht daarbij aan fosforbommen. Hoving zorgde ervoor dat er borden werden geplaatst uit veiligheidsoverwegingen.